พระมหาเถรคันฉ่อง

 

สมเด็จพระอริยวงษญาณ (พระมหาเถรคันฉ่อง) (ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) สะกดว่าคันฉอง) เป็นพระภิกษุชาวมอญในรัชสมัยพระเจ้านันทบุเรงแห่งกรุงหงสาวดี ได้ตามเสด็จสมเด็จพระนเรศวรมหาราชอพยพมากรุงศรีอยุธยา โปรดฯให้อยู่วัดมหาธาตุ

ประวัติ

พระมหาเถรคันฉ่อง มีประวัติตอนต้นอย่างไรไม่ปรากฏ พระราชพงศาวดาร ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) ระบุว่า เมื่อพระเจ้านันทบุเรงมีพระราชประสงค์จะจับสมเด็จพระนเรศวรมาประหารชีวิต จึงออกอุบายบอกสมเด็จพระนเรศวรว่าอังวะเป็นกบฏ ให้สมเด็จพระนเรศวรยกทัพมาช่วยหงสาวดี สมเด็จพระนเรศวรยกทัพมาพักกองใกล้อารามของพระมหาเถรคันฉ่อง พระเจ้านันทบุเรงทรงทราบจึงตรัสเรียกพระยาเกียรติ พระยาพระราม มา แล้วรับสั่งให้นำกองทัพไปตีกระหนาบหลัง จับตัวสมเด็จพระนเรศวรไปประหารชีวิตให้ได้ พระยาเกียรติพระยาพระรามเรียนเรื่องทั้งหมดถวายพระมหาเถรคันฉ่อง ท่านสงสารสมเด็จพระนเรศวร จึงพาพระยาเกียรติพระยาพระรามไปเข้าเฝ้าสมเด็จพระนเรศวร กราบทูลเรื่องพระเจ้านันทบุเรงคิดประทุษร้าย สมเด็จพระนเรศวรทรงสำนึกในพระคุณของพระมหาเถร จึงตัดสินพระทัยจะพาท่าน พร้อมทั้งพระยาเกียรติพระยาพระรามและญาติโยมไปอยู่กรุงศรีอยุธยา จากนั้นทรงหลั่งน้ำจากสุวรรณภิงคารรดลงพื้นดิน ประกาศตัดขาดกรุงศรีอยุธยากับหงสาวดีจากกันนับแต่นั้น

เมื่อถึงกรุงศรีอยุธยาสมเด็จพระนเรศวรจึงกราบทูลสมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราชทุกประการ แล้วโปรดให้พระมหาเถรคันฉ่องอยู่วัดมหาธาตุ พระราชทานสัปทน กรรชิง คานหาม คนหาม จังหัน นิตยภัต และเครื่องสมณบริขารต่างๆนอกจากนี้พระราชพงศาวดาร ฉบับสมเด็จพระพนรัตน์ วัดพระเชตุพน ฉบับตัวเขียน ยังระบุเพิ่มเติมว่าโปรดให้ท่านเป็นสมเด็จพระอริยวงษญาณบริยัติวราสังฆราชาธิบดี ศรีสมณุตมาบรินายก ติปิฎกธราจาริย์ สฤษดีขัติยสารสุนธร มหาคณฤศร อุดรวามคณะสังฆารามคามวาษีฝ่ายซ้าย ให้ว่าคณะเหนือ ส่วนญาติโยมให้อยู่ตำบลบ้านหลังวัดนก

ที่มาวิกิพีเดียสารานุกรมเสรี